Ukształtowanie powierzchni wpływa nie tylko na wywoływane przez nie tarcie i związane z nim zużycie energii przez przepływające powietrze. Górzyste i skaliste wybrzeża, łańcuchy gór wewnątrz lądu, stanowią przeszkody dla prądów powietrza przepływających blisko powierzchni Ziemi i zmuszają do zmiany drogi. Dzięki temu z czynnikami tymi są związane często zjawiska typowe dla danego regionu. Wielkimi barierami górskimi dla wiatrów na obszarze Europy są górzyste tereny Norwegii ze wzniesieniami do 2500 metrów, Alpy w Europie Środkowej (1200 - 4800 m) i Pireneje w Hiszpanii (3404 m - najwyższy szczyt). Oprócz dużych łańcuchów górskich istnieje mnóstwo mniejszych wzniesień o znaczeniu miejscowym, jak na przykład niewysokie góry w środkowych Niemczech, albo też Apeniny we Włoszech. Zarówno powierzchnia Ziemi jak i rozczłonkowanie wybrzeży Europy, są daleko bardziej zróżnicowane niż na innych kontynentach. Jest tu wiele wysp i półwyspów. Ta różnorodność ukształtowania danego obszaru geograficznego zmienia wzajemny stosunek lądu i wody na zajętych przez Ne powierzchniach i odpowiednio wpływa na miejscowe warunki pogodowe.